Wynagrodzenie za służebność przesyłu – adwokat w Olsztynie

Reprezentujemy właścicieli nieruchomości, przez które przebiega infrastruktura przesyłowa — linie energetyczne, gazociągi, sieci ciepłownicze i wodociągowe — w sprawach o ustanowienie służebności przesyłu za wynagrodzeniem oraz o wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z gruntu przez przedsiębiorstwo przesyłowe. Dotyczy to przede wszystkim nieruchomości rolnych, na których infrastrukturę posadowiono dziesięciolecia temu, bez umowy i bez jakiejkolwiek rekompensaty.

2 grudnia 2025 r. Trybunał Konstytucyjny wydał w pełnym składzie przełomowy wyrok w sprawie P 10/16, który otwiera nowe możliwości dochodzenia roszczeń właśnie w takich sprawach. Poniżej wyjaśniamy, co dokładnie orzekł Trybunał i jakie ma to znaczenie dla właścicieli gruntów.

Co orzekł Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 2 grudnia 2025 r.

Trybunał, rozpoznając połączone pytania prawne sądów rejonowych w Grudziądzu i Brodnicy (sygn. P 10/16), orzekł, że niezgodna z Konstytucją jest praktyka polegająca na przyjmowaniu, iż przedsiębiorstwo przesyłowe lub Skarb Państwa mogło nabyć przez zasiedzenie — przed 3 sierpnia 2008 r. — służebność gruntową o treści odpowiadającej służebności przesyłu, jeżeli wcześniej nie wydano żadnej decyzji administracyjnej ograniczającej prawo własności. Trybunał uznał taką interpretację art. 292 w związku z art. 285 § 1 i 2 Kodeksu cywilnego za sprzeczną z konstytucyjną ochroną własności.

Dlaczego to takie ważne

Służebność przesyłu jako odrębna instytucja prawna została wprowadzona do Kodeksu cywilnego dopiero 3 sierpnia 2008 r. (art. 305¹–305⁴ k.c.). Trybunał jednoznacznie wskazał, że skoro to prawo wcześniej nie istniało w systemie prawnym, nie mogło być przedmiotem posiadania ani zasiedzenia. Tym samym wieloletnia praktyka sądów powszechnych — w tym często Sądu Najwyższego — uznająca zasiedzenie takiej służebności sprzed 2008 r. za możliwe, została zakwestionowana jako naruszająca zasadę pewności prawa i konstytucyjną ochronę własności.

Kogo dotyczy ten wyrok

Przede wszystkim właścicieli nieruchomości — często rolnych, ale nie tylko — przez które przebiegają linie energetyczne, gazociągi, sieci ciepłownicze, telekomunikacyjne lub wodociągowo-kanalizacyjne wybudowane jeszcze w czasach PRL, bez formalnego wywłaszczenia czy umowy z ich poprzednikami prawnymi. Wielu właścicieli takich działek słyszało dotąd od przedsiębiorstw przesyłowych, że „służebność i tak już dawno została zasiedzona” — wyrok TK tę argumentację w wielu przypadkach obala.

Jakie roszczenia otwiera ten wyrok

Wyrok tworzy podstawę do domagania się ustanowienia służebności przesyłu za jednorazowym wynagrodzeniem, a także do dochodzenia wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości przez przedsiębiorstwo przesyłowe za okres, w którym z gruntu faktycznie korzystało bez tytułu prawnego. Osoby, których sprawy o zasiedzenie zostały już prawomocnie zakończone niekorzystnym postanowieniem, mogą rozważyć wznowienie postępowania na podstawie art. 401¹ Kodeksu postępowania cywilnego — pod warunkiem, że od uprawomocnienia się orzeczenia nie minęło 10 lat, a skargę wniesie się w terminie 3 miesięcy od wejścia w życie wyroku Trybunału.

Czego wyrok nie zmienia automatycznie

Wyrok Trybunału ma charakter powszechnie obowiązujący i jest wiążący dla sądów, ale sam w sobie nie oznacza automatycznego wzruszenia już zapadłych, prawomocnych rozstrzygnięć. Każdą sprawę — czy to dotyczącą wznowienia zakończonego postępowania, czy nowego roszczenia o wynagrodzenie — trzeba ocenić indywidualnie, z uwzględnieniem terminu, w jakim przedsiębiorstwo faktycznie korzysta z nieruchomości, oraz dostępnej dokumentacji.