Rozwód może już wkrótce wyglądać zupełnie inaczej niż obecnie. Ministerstwo Sprawiedliwości przedstawiło założenia reformy prawa pod nazwą „Pakiet prawa rodzinnego dla dobra dzieci – kompleksowa reforma”, którego głównym celem jest ograniczenie konfliktów między rodzicami oraz lepsza ochrona dzieci uczestniczących w postępowaniach rodzinnych. Reforma zakłada zmianę filozofii prowadzenia spraw rodzinnych – zamiast koncentrować się na sporze pomiędzy rodzicami, sądy mają przede wszystkim chronić dobro dziecka i dążyć do szybkiego ustabilizowania jego sytuacji.  

Choć projekt znajduje się jeszcze na etapie prac legislacyjnych, wiele z proponowanych rozwiązań może w istotny sposób zmienić przebieg spraw rozwodowych, postępowań dotyczących władzy rodzicielskiej, kontaktów z dzieckiem oraz alimentów.

Dobro dziecka ma być najważniejsze

Twórcy reformy podkreślają, że dziecko nie powinno stawać się uczestnikiem konfliktu pomiędzy rodzicami. W praktyce oznacza to odejście od modelu, w którym wieloletni spór o winę za rozkład pożycia czy o zakres kontaktów z dzieckiem często prowadzi do pogłębiania konfliktu i negatywnie wpływa na małoletnich.

Nowe przepisy mają opierać się na trzech podstawowych założeniach:

• dziecko ma prawo utrzymywać relacje z obojgiem rodziców,
• państwo powinno wspierać współpracę rodziców, a nie eskalację konfliktu,
• postępowania rodzinne powinny kończyć się szybciej i skuteczniej.  

Piecza współdzielona zostanie wpisana do Kodeksu rodzinnego

Jedną z najważniejszych zmian będzie ustawowe wprowadzenie definicji pieczy współdzielonej.

Wbrew powszechnemu przekonaniu nie oznacza ona obowiązkowego podziału opieki nad dzieckiem po równo. Chodzi raczej o model, w którym oboje rodzice pozostają aktywnie zaangażowani w wychowanie dziecka, a sąd – w każdej indywidualnej sprawie – oceni, czy takie rozwiązanie rzeczywiście będzie służyło jego dobru.

Projekt przewiduje, że przy podejmowaniu decyzji sąd będzie brał pod uwagę między innymi:

• wiek i potrzeby dziecka,
• zdolność rodziców do współpracy,
• dotychczasowy sposób sprawowania opieki,
• odległość pomiędzy miejscami zamieszkania rodziców,
• stanowisko samego dziecka – odpowiednio do jego wieku i stopnia dojrzałości.

Jednocześnie projekt założeń wyraźnie wskazuje, że piecza współdzielona nie będzie stosowana w przypadkach przemocy lub zagrożenia dobra dziecka.  

Koniec rozwodów z orzekaniem o winie?

Największe zainteresowanie budzi propozycja odejścia od orzekania o winie za rozkład pożycia małżeńskiego.

Ministerstwo wskazuje, że obecny model często prowadzi do wieloletnich sporów, angażowania świadków, wzajemnego oskarżania się małżonków i pogłębiania konfliktu, który bardzo często odbija się na dzieciach.

Projekt zakłada pozostawienie obowiązku ustalenia, czy nastąpił trwały i zupełny rozkład pożycia, jednak bez prowadzenia postępowania mającego wskazać, który z małżonków ponosi za niego odpowiedzialność. Jednocześnie proponowane są nowe zasady ustalania alimentów między byłymi małżonkami, oparte przede wszystkim na ich sytuacji życiowej i ekonomicznej, a nie na kwestii winy.  

Jeżeli rozwiązanie to zostanie uchwalone, będzie to jedna z największych zmian w polskim prawie rozwodowym od wielu lat.

Alimenty mają być przyznawane znacznie szybciej

Projekt przewiduje również wprowadzenie tzw. alimentów podstawowych.

Najważniejsze założenia obejmują:

• możliwość złożenia pozwu elektronicznie,
• maksymalne uproszczenie formalności,
• wydanie nakazu alimentacyjnego nawet w ciągu 7 dni,
• możliwość wydania orzeczenia przez referendarza sądowego,
• natychmiastową wykonalność nakazu.

Rozwiązanie ma zapewnić dziecku szybkie uzyskanie środków na utrzymanie, bez konieczności oczekiwania przez wiele miesięcy na zakończenie procesu.  

Większa skuteczność wykonywania orzeczeń

Ministerstwo planuje również zmiany dotyczące wykonywania orzeczeń sądów rodzinnych.

Celem jest zwiększenie skuteczności egzekwowania kontaktów z dzieckiem oraz wykonywania obowiązków wynikających z prawomocnych orzeczeń. Rozszerzone mają zostać również kompetencje kuratorów sądowych, którzy otrzymają nowe narzędzia umożliwiające skuteczniejszą ochronę dobra dziecka i szybszą reakcję w sytuacjach konfliktowych.  

Szybsze opinie psychologów i specjalistów

Istotnym elementem reformy są także zmiany dotyczące funkcjonowania Opiniodawczych Zespołów Sądowych Specjalistów (OZSS).

Ministerstwo zapowiada:

• zwiększenie liczby specjalistów,
• nowe zasady wynagradzania,
• system awansów zawodowych,
• szkolenia i ocenę jakości sporządzanych opinii.

Ma to skrócić czas oczekiwania na opinie psychologiczne, które obecnie często znacząco wydłużają postępowania rodzinne.  

Czy zmiany wejdą w życie?

Na obecnym etapie mamy do czynienia z założeniami reformy prawa rodzinnego. Do ich uchwalenia jeszcze muszą przejść cały proces legislacyjny i uzyskać aprobatę parlamentu i prezydenta. Za wcześnie jest też do dokanałowych oceny reformy. Dopiero jak pojawią się konkretne projekty ustaw będzie można ocenić jak te dość idealistyczne założenia uda się wcielić w życie.

Potrzebujesz pomocy w sprawie rozwodowej?

Jeżeli planujesz rozwód, ustalenie opieki nad dzieckiem, alimentów lub kontaktów z dzieckiem, warto odpowiednio przygotować strategię procesową już na początku postępowania. Każda sprawa rodzinna jest inna, dlatego wymaga indywidualnej analizy i dobrania rozwiązań najlepiej odpowiadających sytuacji dziecka oraz rodziców.

Kancelaria Adwokacka Kotowski i Współpracownicy w Olsztynie świadczy pomoc prawną w sprawach o rozwód, władzę rodzicielską, kontakty z dzieckiem, alimenty oraz podział majątku wspólnego. Na bieżąco monitorujemy zmiany przepisów, aby zapewnić naszym Klientom skuteczną i aktualną pomoc prawną.